Фитр садақаси ҳақида


قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى 

“Батаҳқиқ, ким закот ила покланса ва Роббиси исмини зикр қилса, нажотга эришур”, деган. Аъла сураси 14-15-оятлар.

 عَنْ كَثِيْرِ بنِ عَبْدِ اللهِ عَنْ أَبِيْهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللهِ سُئِلَ عَنْ هَذِهِ اْلآيَةِ فَقَالَ: نَزَلَتْ فِي زَكَاةِ الْفِطْرِ. رَوَاهُ ابْنُ خُزَيْمَةَ 

Касир ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, отаси бобосидан ривоят қилинади: 

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ушбу оят ҳақида сўралган эди. “Фитр садақаси ҳақида нозил бўлган”, дедилар”. 

Ибн Хузайма ривоят қилган.

САВОЛ: фитр садақасини бериш қандай амал.

ЖАВОБ: фитр садақасини бериш вожибдир.

أَمَّا وُجُوبُهَا فَلِقَوْلِهِ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ فِي خُطْبَتِهِ { أَدُّوا عَنْ كُلِّ حُرٍّ وَعَبْدٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ

Фитр садақасининг вожиб бўлиши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хутбада айтган сўзлари ила собит бўлгандир: 

“Ҳар бир балоғатга етган-етмаган ҳур ва қулнинг тарафидан буғдойдан ярим соъ ёки хурмо ва арпадан бир соъ фитр садақасини адо қилинглар”. 

Бир соъ – 3.800 гр.

Ярим соъ – 1.900 гр.

 

САВОЛ: фитр садақасини бериш кимлар зиммасига вожибдир?

ЖАВОБ: мусулмон эркагу аёл, балоғатга етган-етмаган, хоҳ оқил, хоҳ мажнун бўлсин,  нисоб эгаси бўлсалар зиммаларига фитр садақасини бериш вожиб бўлади. Шунингдек мусулмон, нисобга моли етган эркак ўзи ва балоғатга етмаган, нисоб эгаси бўлмаган фарзандлари учун фитр садақасини бериши вожиб бўлади. Аёл киши, балоғатга етган болалар нисоб эгаси бўлсалар зиммаларига фитр садақаси вожиб, нисоб эгаси бўлмасалар вожиб эмас.

تَجِبُ صَدَقَةُ الْفِطْرِ عَلَى كُلِّ حُرٍّ يَمْلِكُ نِصَابًا فَاضِلًا عَمَّا لَا بُدَّ لَهُ مِنْهُ كَمَسْكَنِهِ إلَى آخِرِ مَا ذُكِرَ  

Фитр садақасини бериш яшаб турган уйи, қиш-ёзда киядиган кийими, кундалик юмушларига керак бўладиган уй-рўзғор буюмлари каби эҳтиёжига керакли бўлган нарсалардан ортиқча (телевизор, dvd плейрлар, турли хил антенналар, ўйин учун мўлжалланган қурилмалар каби нарсалар ҳам “ортиқчалар” сарасига киради), ўсмасада нисобга етарли мол-мулкка эга бўлган ҳурнинг зиммасига вожиб бўлади.

وَصَاحِبُ الثِّيَابِ لَيْسَ بِغَنِيٍّ بِثَلَاثِ دَسْتَجَاتٍ إحْدَاهَا لِلْبِذْلَةِ وَالْأُخْرَى لِلْمِهْنَةِ وَالثَّالِثَةُ لِلْأَعْيَادِ وَهُوَ غَنِيٌّ بِالرَّابِعَةِ

Уч сидра кийим эгаси бой ҳисобланмайди. Чунки улардан бири-уй кийими, иккинчиси-юмушлар учун, учинчиси-жума ва байрамлар учундир. Тўртинчи кийим эса бойликдир.  (Фатавои Ҳиндия) 

Демак, уч сидра кийимдан ташқари барча кийимлар нисобга қўшилади. 

САВОЛ: Фитр садақаси беришдаги нисобнинг меъёри қанча?

ЖАВОБ: 

1.    Фақат тилласи ҳамда ундан ясалган буюмлари (танга, идиш-товоқ, тақинчоқлар ва сувенирлар каби нарсалари) борларга 85 граммга етса;

2.    Фақат кумуши ҳамда ундан ясалган буюмлари (танга, идиш-товоқ, тақинчоқлар ва сувенирлар каби нарсалари) борларга 595 граммга етса;

3.    юқоридагилардан бошқа мол-мулки борлар, яъни ҳожати аслийси (яшаб турган уйи, қиш-ёзда киядиган кийими, кундалик юмушларига керак бўладиган уй-рўзғор буюмлари каби эҳтиёжига керакли бўлган нарсалар) дан ортиқча мол-мулкнинг қиймати нисобга етса;

4.    озгина тиллоси, кумуши, мол-мулки борлар барчасини қўшганда қиймати нисобга етса;

Фитр садақасида аслий ҳожатидан ташқари мол-мулкнинг нисобга етишида закотдаги каби ўсувчи бўлиши шарт эмас.

الزكاة واجبة في عروض التجارة، كائنة ما كانت إذا بلغت قيمتها نصاباً من الورق أو الذهب، يقومها صاحبها بما هو أنفع للفقراء والمساكين منهما : أي النصابين؛ احتياطاً لحق الفقراء 

тижорат моли қандай мол бўлмасин, унинг қиймати кумуш ёки тиллонинг нисобига етса, ундан закот вожиб бўлади. Мол эгаси тилло-кумушнинг нисобидан қай бири фақир-мискинларга манфаатли бўлса, фақирларнинг ҳаққини эҳтиётини олиб тижорат молини ўша нисоб билан белгилайди. (Лубоб)

САВОЛ: фитр садақаси қачон берилади?

ЖАВОБ: фитр садақасига қодир бўлганлар молларидан бериладиган фитр садақасини ҳайит намозига чиқишдан аввал ажратишлиги мустаҳаб эканлигига барча уламолар иттифоқ қилганлар. Лекин қанча муддат аввал бериш борасида турли фикрлар айтганлар:

Абу Ҳанифа роҳматуллоҳи алайҳ: бир-икки йиллигини аввалдан бериб қўйса ҳам адо бўлаверади, дейдилар.

Ҳанбалий мазҳабидагилар: намоздан бир-икки кун аввал.

Шофеъийлар: Рамазон кирганидан кейин адо қилсалар бўлади, дейдилар. Лекин ҳайит намозигача адо қилмаган бўлса, зиммасидан соқит бўлмагани боис умрининг охиригача қайсидир кунда бериб қўйса бўйнидан соқит бўлади. 

Шунингдек, бир неча йил фитр садақасини бериш вожиб эканини билмаганлар билганларидан сўнг барча қолдирган йилларига бериб фитр  садақаларини адо қилса, бўйинларидан соқит бўлади, вожибни бажарган бўладилар.  (Фатавои Ҳиндия).

عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- كَانَ يَأْمُرُ بِإِخْرَاجِ الزَّكَاةِ قَبْلَ الْغُدُوِّ لِلصَّلاَةِ يَوْمَ الْفِطْرِ 

Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: 

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Рамазон ҳайити куни ҳайит намозига чиқишдан олдин фитр садақасини адо қилишга буюрар эдилар. (Термизий ривояти)

САВОЛ: закот ва фитр садақаси нисоблари ўртасида фарқ борми?

ЖАВОБ: фарқ бор.

Закот беришда мол:

1.    Тилло ё кумуш бўлиши керак;

2.    Тижорат моли бўлиши керак (қанақанги тижорат моли бўлса ҳам); 

3.    Йилнинг кўпроғида яйловларда ўтловчи чорва ҳайвонлари: туя, мол, қўй, эчки;

4.    Ўсувчи бўлиши керак;

5.    Қамарий бир йил ўтган бўлиши керак;

6.    Аслий ҳожатидан ташқари бўлиши керак; 

Закот беришда берувчи:

1.    Мусулмон;

2.    Ҳур;

3.    Балоғатга етган;

4.    Оқил;

5.    Нисоб эгаси бўлиши керак;

Фитр садақасида мол:

1.    Аслий ҳожатидан ташқари, нисобга етган мол-мулки бўлиши; 

2.    Тижорат ниятида бўлиши шарт эмас;

3.    Ўсувчи бўлиши шарт эмас;

4.    Бир йил тўлиши шарт эмас;

Фитр садақасини беришда берувчи:

1.    Мусулмон;

2.    Ҳур, қулнинг тарафидан ҳам берилади;

3.    Балоғатга етган. Нисоб эгаси балоғатга етмаган фарзандлари тарафидан ҳам беради, балоғатга етмаган нисоб эгаси бўлган бола тарафидан ҳам берилади;

4.    Оқил. Мажнун нисоб эгаси бўлса валийлари у тарафидан ҳам берадилар; 

5.    Нисоб эгаси бўлиши керак;

САВОЛ: масжидга, болалар уйига фитр садақаси ҳамда закотларни берса бўладими?

ЖАВОБ: закот ва фитр садақаси мискинниннг ҳаққи бўлиб, уларга мулк қилиб берилиши керак. Агар буларни масжид ёки болалар уйининг таъмирлаш ишларига ишлатиладиган бўлса, закот ва фитр садақаси адо бўлмайди. У жойдаги мутасаддилар тушган закот ва фитр садақасини фақир, мискинларга, етим болаларнинг эҳтиёжларига сарф қилсалар жоиз бўлади.

وَلَا يُبْنَى بِهَا مَسْجِدٌ وَلَا يُكَفَّنُ بِهَا مَيِّتٌ لِانْعِدَامِ التَّمْلِيكِ وَهُوَ الرُّكْنُ 

закот (фитр садақаси) билан масжид қурилмайди. Ҳамда маййит кафанланмайди. Бунда закот (фитр садақаси) да рукн бўлган мулк қилиб бериш топилмаётгани учун. (Ҳидоя)


1 хафта аввал 111 fiqh.uz
Мавзуга оид мақолалар
МАҚОЛА: АҚИЙДА
Қарилик нафақаси
Савол: Одамлар йигирма, ўттиз йиллаб ташкилотларда ишласалар, ҳукумат тарафидан (қарилик нафақасига деб) маълум миқдор ушлаб қолинади. Нафақага чиққач, унга бўлиб-бўлиб бериб турилади. Ўша фонддаги давоми...
7 ой аввал 14 fiqh.uz
МАҚОЛА: АҚИЙДА
Қайси нархга эътибор қилинади
Савол: Тижорат молларидан закот чиқарилаётганда қайси нархга эътибор қилинади: сотиб олинган нархгами ёки сотиладиган нархгами ёки ўша кундаги нархгами?Жавоб: Тижорат молларининг ўша кундаги давоми...
8 ой аввал 6 fiqh.uz
МАҚОЛА: АҚИЙДА
Закот
“Закот” сўзи луғатда “поклик” ва “ўсиш” маъноларини билдиради. Закот берган кишининг моли покланади. Закот бермаган кишининг моли эса ичида закотга ҳақдорларнинг моли ҳам аралашган мол сифатида давоми...
8 ой аввал 2473 fiqh.uz
МАҚОЛА: АҚИЙДА
Закотга оид савол-жавоблар
Савол: Қарзга берилган маблағларнинг закоти кимга вожиб бўлади?Жавоб: Усулий қоида шуки, берилган қарзнинг закоти қарз берувчи зиммасига лозим бўлади. Қарз олувчига эмас. اعْلَمْ давоми...
8 ой аввал 3199 fiqh.uz
МАҚОЛА: АҚИЙДА
Ушр ва ошир, xирож масалалари
Ерлар 2 га бўлинади: 1-Ушр ерлари ва 2 – Xирож ерлари. Аввало ушр ҳақида сўз юритамиз. Аллоҳ Анъом сураси, 141 – оятида, шундай марҳамат қилган. ﻮ ﺀﺍﺘﻮ ﺍﺤﻘﻪ ﻴﻮﻢ ﺤﺻﺎﺪﻩ ﻮ ﻻ ﺘﺴﺮﻔﻮﺍ ﺇﻨﻪ ﻻ ﻴﺤﺏ давоми...
3 йил аввал 2099 fiqh.uz